Po raz pierwszy w historii astronomii udało się uzyskać bardzo ostre obrazy nieba w zakresie twardego promieniowania X - informuje Amerykańska Agencja Kosmiczna NASA.

     Twarde promieniowanie X odpowiada mniej więcej temu, czym naświetlają nas aparaty rentgenowskie w przychodniach medycznych. Jest to promienowanie niosące energię większą niż 10 keV, czyli aż 20 000 razy bardziej energetyczne niż zwykłe światło, które rejestrują nasze oczy. Ponieważ przed wpływem tych zabójczych dla życia fotonów chroni nas ziemska atmosfera, astronomowie obserwują niebo w tym zakresie częstotliwości tylko za pomocą sond kosmicznych lub balonów, szybujących około 40 km nad powierzchnią Ziemi.

     Obserwacje w tej dziedzinie widma nie są jednak łatwe, bowiem tak energetyczne fotony przenikają łatwo przez zwykłe lustra i przez to nie dają się zogniskować. Jak mówi Brian Ramsey z NASA Marshall Space Flight Center (MSFC), problem ten omija się w ten sposób, że lustra nastawia się pod niewielkim kątem do padającej wiązki. Ramsey porównuje ten proces do puszczania kaczek na wodzie. Jeśli rzucimy kamień pionowo, zatonie on bez problemów. Jeśli jednak rzucimy go pod niewielkim kątem do tafli wody, będzie się od niej odbijał.

     Dotychczas używane zwierciadła pozwalały jednak zbierać i ogniskować dobrze dużo mniej energeryczne - miękie promieniowanie X. Aby robić to prawidłowo używano wielu bardzo drogich zwierciadeł. Ostatnio jednak nastąpił przełom. Zespół kierowany przez Ramseya opracował metodę masowej produkcji wysokiej jakości zwierciadeł zbierających twarde promieniowanie X. Zwierciadła te zbudowane są niklowego wnętrza pokrytego dobrze odbijającym promienie X irydem.

     23 maja zespół Ramsey''a umieścił swój nowy teleskop rentgenowski na pokładzie balonu. Wypełniona helem powłoka pozwala balonowi wznosić się ponad 40 km nad powierzchnią Ziemi. Jest to wysokość, na której pod instrumentami znajduje się już 99.7 procent atmosfery, dzięki czemu można rejestrować twarde promieniowanie X.

     Nowy teleskop rentgenowski skierowano na dwa jasne źródła promienowania X: gwiazdę neutronową Mgławicę Krab i czarną dziurę w układzie Cygnus X-1. Świetnie zogniskowane obrazy o rozdzielczości sięgającej 45 sekund łuku, pozwoliły dostrzec wiele szczegółów, które były wcześniej dla nas niedostępne. Miedzy innymi zaobserwowano wyraźny dysk akrecyjny wokół czarnej dziury.

     Zespół Ramseya pracuje już nad kolejnym teleskopem. W przeciwieństwie do wysłanego w maju prototypu, który składał się z sześciu luster, będzie miał on aż 240 powłok odbijających promienie X. Dzięki temu będzie zbierał promieniowanie o energii do 75 keV, a jego rozdzielczość wzrośnie do 15 sekund łuku.
Powrót do spisu