Gromada kulista omega Centauri, powstała co najmniej 12,9 miliarda lat temu. O swoim odkryciu poinformował polsko-amerykański zespół Cluster AgeS Experiment (CASE) na łamach "Astronomical Journal".

     Gromady kuliste są skupiskami gwiazd zawierającymi kilkaset tysięcy obiektów. Są one jednymi z najstarszych ciał kosmicznych, powstały bowiem około 1 miliarda lat po Wielkim Wybuchu. W związku z tym znajomość ich wieku pozwala na bardzo dobre oszacowanie wieku Wszechświata.

     Jedną z najnowszych i potencjalnie najdokładniejszych metod oceny odległości i wieku gromad kulistych są obserwacje układów zaćmieniowych należących do gromady. Układy takie składają się z dwóch gwiazd krążących wokół wspólnego środka masy. Jeśli płaszczyzna ruchu gwiazd leży na linii łączącej układ z obserwatorem, co pewien czas jedna gwiazda przechodzi na tle drugiej, a my obserwujemy zaćmienia, czyli spadek jasności obiektu. Dokładne obserwacje fotometryczne i spektroskopowe takich układów, wraz z najnowszymi modelami fizycznymi gwiazd, pozwalają nam dokładnie określić ich wiek i odległość od Ziemi.

     Poszukiwaniem i obserwacjami układów zaćmieniowych w gromadach kulistych naszej Galaktyki zajmuje się polsko-amerykański zespół CASE, kierowany przez prof. Janusza Kałużnego z Centrum Astronomicznego PAN w Warszawie.

     Jedną z gromad włączonych do programu obserwacji była gromada omega Centauri. Szczególnie intensywnie obserwowano znajdującą się w niej gwiazdę zaćmieniową OGLEGC 17. Zespół CASE wykorzystał do pracy w sumie trzy znajdujące się w Chile teleskopy (1, 2.5 i 4- metrowy) wyposażone w aż 6 instrumentów.

     Relacja teoretyczna łącząca wiek gwiazdy z jej jasnością w momencie zakończenia spalania wodoru w jądrze, zastosowana do obserwacji wykonanych przez zespół CASE, pozwoliła na stwierdzenie, że wiek omega Centauri zawiera się w przedziale od 9.1 do 16.7 miliarda lat.

     Bardziej interesujące oszacowanie uzyskano wykorzystując teoretyczną zależność wieku od mocy promieniowania gwiazdy. Według niej wiek układu OGLEGC 17 zawiera się w przedziale od 12.9 do 18.5 miliarda lat. Świadczyłoby to o tym, że wiek Wszechświata musi wynosić co najmniej 14 miliardów lat.

     Obserwacje w podczerwieni pozwoliły także na wyznaczenie odległości do gromady. Omega Centauri znajduje się 5360 +\- 300 parseków od Słońca.

     Głównym źródłem błędów oszacowania wieku układu OGLEGC 17 są mało dokładne wyznaczenia mas gwiazd. Zespół CASE planuje wykonanie dodatkowych obserwacji gromady omega Cen, wykorzystując do tego celu jeden z 6.5-metrowych teleskopów Magellana znajdujących się na górze Las Campanas w Chile. Uzyskane w ten sposób widma pozwolą zmniejszyć błąd wyznaczenia wieku do 1 miliarda lat.
Powrót do spisu